Literatuur

home  →  vogeltrekstation  →  info voor ringers  →  determinatie  →  literatuur

 Literatuur determinatie   Determinatietabellen voor een aantal vogels 

Determinatieliteratuur
A.J. (André) van Loon, ringer 446,  contactpersoon ringzaken CDNA

Boeken.
Voor het bepalen van leeftijd en geslacht van de doorgaans in de netten terechtkomende vogels, is een aantal determinatieboeken beschikbaar. Zie de onderstaande literatuurlijst. Historisch van belang zijn: Eykman (1937, 1941, 1949),  Williamson  (1960, 1962, 1964) en  Arnhem & Arnhem  (1969).  Busse  (1984) is gebaseerd op een coderingssysteem voor verenkleden welk geen navolging gevonden heeft, het boek is niet echt populair geworden onder de ringers, maar was in die tijd inhoudelijk uitstekend. Niet bedoeld als determinatieliteratuur, als hulp wel bruikbaar, niet echt up-to-date, deels al ingehaald, beschrijft de rui van een aantal (non-)passerines is  Ginn & Melville (1983). Recenter zijn  Harris, Tucker & Vinicombe  (1991) (behandelt uitsluitend veel op elkaar lijkende soorten, dus Ooievaar en Ekster komen er niet in voor; als zodanig nieuw en heel goed in zijn tijd; de basis is nog steeds prima, maar op vele detail determinatiekenmerken ver voorbij gestreefd door o.a. Van Duivendijk) en  Baker  (1993) (niet-zangvogels behalve steltlopers),  Prater  ...et al (1977; steltlopers; wel wat verouderd en hier en daar inmiddels onjuist gebleken, maar iets recenters en beters is er nog niet),  Engelmoer & Roselaar  (1998; steltlopers, maar erg specifiek),  Bijlsma  (1997, roofvogels, sterk in leeftijdsbepaling en sexen van pulli),  Speek  (1994)  (‘Handkenmerken’; alleen zangvogels voor wat betreft kenmerken van leeftijd en geslacht, maar dit boekje bevat ook determinatiesleutels voor het op naam brengen van een aantal ‘lastige’ groepen zangvogels en ook van roofvogels en steltlopers, het is de opvolger van de losbladige versie  Speek  (1990), 1e druk 1968),  het briljante fotoboek van   Jenni & Winkler (1994)  en de daarvan afgeleide determinatiegids  Jenni & Winkler (1999);  beide een beperkt aantal soorten zangvogels, en uiteraard   Svensson (1992)  (zangvogels). Met name dit laatste standaardwerk behandelt vrijwel alle zangvogels van Europa alsmede ook veel in Nederland zeldzame (maar in het Middellandse-Zeegebied of het Midden-Oosten vaak ‘gewone’) soorten. Voor zangvogelringers is het echt noodzakelijk om deze gids te gebruiken naast ‘Handkenmerken’, niet alleen voor de bepaling van leeftijd en geslacht maar ook als controle op soortdeterminaties die bijvoorbeeld met de determinatiesleutels in ‘Handkenmerken’ zijn uitgevoerd. Ook de Amerikaanse tegenhanger van Svenssons handkenmerkengids   Pyle  (1997); zangvogels en enkele ‘bijna-zangvogels’, zou in geen enkele ringers­bibliotheek of vinkershut misstaan. Niet in eerste instantie voor ringers bedoeld, maar voor die doelgroep zeer bruikbaar is de Dutch Birding Kenmerkengids van  Van Duivendijk  (2002), waarin (zonder afbeeldingen !) van meer dan 900 vogelsoorten minutieus alle bekende veldkenmerken zijn beschreven.

Zelfs Svensson (1992) is echter geen garantie voor het kunnen opzoeken van alle soorten zangvogels die in Nederland zijn vastgesteld of zouden kunnen worden vastgesteld. Derhalve kan het ook geen kwaad om een modern vogelboek bij de hand te hebben, bijvoorbeeld de bekende ‘ANWB-vogelgids’  Svensson ...et al (2000)   (voorgaand boek op A4 formaat mag zeker niet onvermeld blijven  Svensson ...et al (2001)),   de gids van  Lewington  ...et al (1991), de gids van  Baker (1997),   de gids van  Shirihai  ...et al (2001), en de zeer goede Amerikaanse vogelgids van  Sibley  (2000).

Als naslag zijn er natuurlijk de twee standaardwerken Cramp (1977-1994) en Glutz von Blotzheim & Bauer (1966-1993). Niet geschikt voor op de ringerstafel (elk meer dan 10 kg), maar anno 2004 onvervangbaar qua kennis.

Tijdschriften.
Naast deze boeken verschijnen in verschillende tijdschriften (bijvoorbeeld British Birds, Birding World en Dutch Birding) met enige regelmaat artikelen over de herkenning van moeilijke soorten zoals loofzangers Phylloscopus en gorzen Emberiza. Zie hiervoor  literatuur determinatie.  Hoewel deze artikelen in eerste instantie worden geschreven met het oog op veldherkenning, hebben de auteurs vaak veel ervaring met vogels in de hand en worden ook vaak typische ‘handkenmerken’ behandeld. Dit houdt verband met de enorme ontwikkeling van optische apparatuur, waardoor vogelaars meer dan in het verleden bepaalde kenmerken in het veld kunnen vaststellen met een telescoop, of later op van een vogel gemaakte foto’s. Dergelijke artikelen bevatten daarom voor ringers zeer waardevolle en bruikbare informatie. Een goed voorbeeld daarvan is het artikel over de determinatie van spotvogels Hippolais (Svensson 2001).

Advies...  Ok, dan moet het volgende in uw tas zitten, van 'basaal' naar 'geavanceerd':
1. Mistnetringers:
• Jenni & Winkler (1999) en Speek (1994), een mistnetringer die deze twee niet bij zich heeft kan niet serieus worden genomen.
• Svensson (1992) moet je ook bij je hebben; maar ja... die is niet meer te koop.
• Duivendijk (2002) is eigenlijk ook verplicht, heel goed in kleine details.
• Svensson et al (2000) is wat algemener, maar ook voor ringers prima bruikbaar.
• Baker (1993) is voor de eenden en duiven etc., kortom de non-passerines; niet vaak nodig, maar als je hem niet bij je hebt.....
• Jenni & Winkler (1994), een serieuze ringer kan niet zonder; maar ja... niet meer te koop.
2. Roofvogelsringers: Bijlsma (1997).
3. Steltloperringers: Prater (1977)

Literatuur:   ♥ basis kennis voor de desbetreffende ringer
• Arnhem J. & R. Arnhem 1969. Gids voor ringers, met Determinatiesleutels voor Soort, Leeftijd en Geslacht. België, Brussel, KBIN. geen ISBN.
• ♥   Baker K. 1993. Identification guide to European non-passerines. UK, Thetford. ISBN 0-903793-18-0.
• Baker K. 1997. Warblers of Europe, Asia and North Afrika. UK, Thetford. ISBN 0-7136-3971-7.
• ♥   Bijlsma R.G. 1997. Handleiding veldonderzoek Roofvogels. KNNV Uitgeverij. ISBN 90-5011-96-7.
• Busse P. 1984. Key to sexing and ageing of European Passerines. Sonderheft von: Beiträge zur Naturkunde Niedersachsens, 37 Jahrgang.
• Cramp S. ... et al 1977-1994. The Birds of the Western Palearctic. Deel 1 t/m 9. Oxford University Press, Oxford.
• ♥   Duivendijk N. van 2002. Dutch Birding Kenmerkengids. Amsterdam, Dutch Birding Association. ISBN 90-74345-34-4.
• Engelmoer M. & Roselaar C.S. 1998. Geographical Variation in Waders. Dordrecht/Boston/London, Academic Press. ISBN 0-7923-5020-0.
• Eykman ... et al 1937-1949. De Nederlandsche Vogels. 3 delen: 1.Raaf-Koekoek, 1937, 381pp. 2. Uilen-Duiven, 1941, 353pp. 3.Zandhoenders-Hoenders, 1949, 408pp. Wageningsche Boek- en Handelsdrukkerij NV, Wageningen. geen ISBN.
• Ginn H.B. & Melville D.S. 1983. Moult in birds. UK, Tring. ISBN 0-903793-02-4.
• Glutz von Blotzheim U.N. & Bauer K.M. 1966-1993. Handbuch der Vögel Mitteleuropas. Deel 1 t/m 14. Wiesbaden.
• Harris A. & Tucker L. & Vinicombe K. 1991. Vogeldeterminatie. Baarn, Thieme. ISBN 90-5210-079-9.
• ♥   Jenni L. & Winkler R. 1994. Moult and ageing of European passerines. UK, London. ISBN 0-12-384150-X.
• ♥   Jenni L. & Winkler R. 1999. Bepaling van leeftijd en geslacht van een aantal Europese zangvogels. Arnhem. ISBN 90-74638-09-0.
• Lewington I. & Alström P. & Colston P. 1991. A field guide to the rare birds of Britain and Europe. UK, London. ISBN 0-00-219917-3.
• ♥   Prater A.J. & Marchant J.H. & Vuorinen J. 1977. Guide to the identification and ageing of Holarctic waders. UK, Tring. geen ISBN.
• Pyle P. & Howell S.N.G. & Yunick R.P. & DeSante D.F. 1987. Identification Guide to North American Passerines. USA, Bolinas, Slate Creek Press, ISBN 0-9618940-0-8.
• Pyle P. 1997. Identification Guide to North American Birds. Part I. Columbidae to Ploceidae. USA, Bolinas, Slate Creek Press. ISBN 0-9618940-2-4.
• Shirihai H. & Gargallo G. & Helbig A.J. & Harris A. & Cottridge D. 2001. Sylvia warblers. Identification, taxonomy and phylogeny of the genus Sylvia. UK, London. ISBN 0-7136-3984-9.
• Sibley D. 2000. The North American bird guide. USA, New York. ISBN 1-873403-98-4.
• Speek B.J. 1990 (1e druk 1968). Handkenmerken voor het determineren van vogels. Heteren. geen ISBN.
• ♥   Speek B.J. 1994. Handkenmerken voor het bepalen van soort, geslacht en leeftijd van in het wild levende vogels. Heteren. geen ISBN.
• ♥   Svensson L. 1992. Identification Guide to European Passerines. Vierde druk. Zweden, Stockholm. ISBN 91-630-1118-2.
• Svensson L. 2001. Identification of Western and Eastern Olivaceous, Booted and Sykes's Warblers. Birding World 14: 192-219.
• Svensson L. & Grant P.J. & Mullarney K. & Zetterström D. 2000. ANWB Vogelgids van Europa. Den Haag. ISBN 90-18-01212-2.
• Svensson L. & Grant P.J. & Mullarney K. & Zetterström D. 2001. Europese Vogels. Alle vogels van Europa, Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Baarn, Tirion. ISBN 90-9210-446-8.
• Williamson K. 1960-1964. Identification for Ringers. 3 delen: 1.The genera Locustella, Lusciniola, Acrocephalus and Hippolais, 1960, 56pp. 2. The genus Phylloscopus, 1962, 86pp. 3.The genus Sylvia, 1964, 71pp. UK, Thetford. geen ISBN.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 29 augustus 2004.